“Завируха мяце, завируха…”

На мяне глядзелі вялікія чорныя вочы сталай жанчыны, на галаве – вянком тоўстая сівая каса. Глядзелі так пільна, напружана, што я нават крыху збянтэжыўся.

– Ну што, Коля, не пазнаеш?
Я моўчкі і неяк нават няёмка ўглядаўся ў яе твар, шукаючы знаёмыя рысы. За намі з цікавасцю назіралі супрацоўнікі газеты. Яны, а гэта чыталася па тварах, ужо ведалі жанчыну.
І чорныя вочы, і прыгожы круглы твар, і тоўстая каса…
– Ганна Андрэеўна?
Прагаварыў, а ў галаве мільганула, а што калі? Бо такога для мяне ўвогуле быць не магло, калі толькі сам Гасподзь не спрыяў гэтаму, амаль паўстагоддзя… Так яно і ёсць!
Канешне, гэта была яна, Ганна Андрэеўна Лусевіч, мая першая настаўніца. Жанчына з палёгкаю ўздыхнула:
– Пазнаў, я так і думала, што пазнаеш. Мне дачка патэлефанавала (яна тут, у Пінску, жыве і працуе), што будзе тэлеперадача пра Лунінскую школу… Так расхвалявалася, так расхвалявалася, бо мае першыя настаўніцкія гады звязаны з гэтай школай, –  Ганна Андрэеўна пагла-джвае старэнькі рыдыкюль, быццам стос вучнёўскіх сшыткаў, у якіх дома трэба праверыць хатняе заданне.
– Коля, а ці памятаеш тую завіруху, калі не змагла дабрацца да Луніна? – настаўніца незнарок паклікала мяне ў далёкі 1958 год. 
Наш 3 “Б” займаў адзін з пакояў у будынку былой валасной управы, які стаяў якраз насупраць царквы. Да гэтага мы вандравалі па вёсцы. Вандравалі не толькі мы, але і іншыя дзеці, бо толькі першых класаў было чатыры. Вучыліся ў цесных вясковых хатах.  Парты лезлі адна на другую, нават самыя маленькія з нас ціснуліся да свайго месца бокам. Займаліся па чарзе ў дзве змены. Кожны клас марыў, каб гэтая змена была першай. На ўрокі прыносілі свае чарнільніцы-невылівайкі ў спецыяльна пашытых для гэтага торбачках. Іх падвязвалі збоку да сумак, бо хоць чарнільніцы і называліся невылівайкамі, мелі прыкрую асаблівасць пакідаць кляксы на сшытках і падручніках.
Цяпер для нашага класа выдзелілі вялікі светлы пакой з трыма вокнамі. Побач размясціўся інтэрнат, дзе жылі вучні старэйшых класаў з навакольных вёсак Лобча і Дубаўка. У класе на пярэдняй сцяне прымацавалі вялікую чорную дошку, над ёй – партрэт Леніна. Праз вокны мы бачылі, як у святы старыя ішлі ў царкву. Шэптам перамаўляліся паміж сабою, пазнаючы кагосьці свайго…
– Вы не ў вокны глядзіце, а сюды, на дошку, – патрабавала Ганна Андрэеўна. Ды якое там!
Па-за будынкам без гаспадара дзічэў вялікі сад.  Пад дрэвамі на зямлі ляжала шмат трошкі падгніўшых, але надта смачных для нашых заўжды галодных жыватоў груш, яблык, сліў… Яны сыходзілі сокам-сіропам, які цёк па вуснах, па пальцах, пальцы зліпаліся. Дзяўчынкі саромеліся есці на ўроку, а мы елі да буркаты ў жыватах. Толькі гэтым усё не заканчвалася.
– Ах, Божухна ты мой, – уздыхала Ганна Андрэеўна, адчыняючы на перапынках вокны і дзверы. 
Па поспехах у вучобе нашаму класу роўных сярод равеснікаў не было. Мы ганарыліся сваёй настаўніцай. На школьных бацькоўскіх сходах нас хвалілі. Праўда, мой бацька на гэтыя сходы не хадзіў ніколі, толькі маці. Ён часта быў у камандзіроўках, і я гэтаму вельмі радаваўся, бо Ганна Андрэеўна часцяком ставіла мяне ў кут каля чорнай дошкі. Пасля такіх сходаў маці моўчкі садзілася каля стала, церабіла мазолістымі рукамі фартук і гаварыла: “Каб ты яшчэ, сынок, такі паслухмяны быў, як вучышся, дык я б і гора не ведала. Пашанцавала нам з вучыцелькай, глядзіш, з маленства падштурхне, каб выбіўся ў людзі”.
У якія людзі патрэбна выбівацца, я не разумеў. Але Ганну Адрэеўну, як іншыя аднакласнікі, вельмі любіў. Пасля ўрокаў яна  брала з сабою стосікі сшыткаў, а мы ледзь не біліся за тое, каму можна будзе дапамагчы несці ёй сумку.
Потым нас прымалі ў піянеры. Што гэта было за свята! З чырвонай тканіны нам шылі гальштукі. Яе тоўсты стус ляжаў у краме, што знаходзілася ў першай палове хаты царкоўнага старасты Сушка. Там было ўсё! Стаяла нават бочка з алеямі – пахучымі і прыемнымі на смак. Можна было ўпотай дастаць кавалак хлеба з сумкі і прыкласці да лужыцы, што збіралася каля прыкручанай зверху помпы. Мне прыгожы гальштук пашыла старая Вольга, жонка дзеда Раманіка Абрамені – суседа, які жыў насупраць. Яна абшывала амаль усё наша Замачулле.
Па прапанове Ганны Андрэеўны нечакана мяне выбралі старшынёй піянер-скага атрада, і маці прышыла на рукаў пінжачка дзве чырвоныя палоскі. У звеннявых – па адной, а ў старшыні савета піянерскай дружыны было ажно тры такія палоскі.
– Ну, Коля, цяпер табе сорамна парушаць дысцыпліну, цяпер ты павінен паказваць прыклад іншым не толькі ў вучобе, але і ў паводзінах, – усміхнулася Ганна Андрэеўна. – Прычым не толькі ў школе,  але і дома.
Мой сусед старшакласнік Іван Саковіч, даведаўшыся пра высокую маю пасаду, рагатаў да ікоты:
– Вось табе Віця Малееў у школе і дома…
На пытанне, хто такі Віця Малееў, Іван хітра адказаў: 
– Скажу, калі навучышся на свінні ездзіць.
Іх велізарная свіння ледзь не задавіла мяне, калі з дапамогай Івана некалькі разоў спрабаваў яе асядлаць. Як шалёная неслася яна па двары, высока ўскідваючы ногі.
Калі прыйшоў у школу, Ганна Андрэеўна доўга глядзела на маё прыпухшае счарнелае вока, хістала галавой:
– Хто цябе гэтак?
– Свіння.
– Як свіння?
– Хацеў даведацца пра Віцю Малеева…
– У каго, у свінні!!?
– Не, у Івана Саковіча.
– Што ж, мне патрэбна будзе пагаварыць з гэтым штукаром. – Івана добра ведала ўся школа.
Пазней Іван падумаў, што я паскар-дзіўся, і, каб не парушаць дружбу, замацаваў нашы адносіны трыма пстрычкамі, ды такімі моцнымі, што гузы на лбе павыскаквалі…
…Зіма накінулася недзе ў студзені моцнымі маразамі і шалёнымі завеямі. Кожную раніцу вёска напружана чакала, ці не застракоча на калгасным двары трактар. Потым ён, ляскаючы гусеніцамі, цягаў па вуліцах здаравенны, драўляны, акованы жалезам плуг-трохвугольнік, які трохі разграбаў сярэдзіну вуліцы. Па гэтай сярэдзіне мы беглі ў школу, мужыкі на санях везлі сена і салому, а найбольш спрытныя дабіраліся да  лесу па дровы.
У той панядзелак Ганна Андрэеўна затрымалася. Мы ціхенька сядзелі, гля-дзелі ў вокны. Потым вырашылі, што я, як старшыня атрада, павінен ісці ў галоўную школу, каб даведацца, што здарылася. У настаўніцкай – ні душы. Убачыўшы, што наш класны журнал самотна стаіць на паліцы, ціхенька забраў яго. У класе, як і належыць правёў усе ўрокі, а потым употайкі вярнуў журнал на па-ліцу. Тыя, каго выклікаў да дошкі, адказвалі ахвотна, хатнія заданні таксама запісвалі. Ніхто ніякіх выбрыкаў не рабіў – мы ж цяпер піянеры!
Пазней, як ні хавалі, гэты факт усплыў. Дырэктар школы за галаву ўхапіўся: “Як такое магло здарыцца?! Ганна Андрэеўна, з аднаго боку  вас трэба пакараць, а з другога – пахваліць за тое, што ў вас такія вучні..”
“Такая вось была ў нашым жыцці завіруха,” – усміхаецца Ганна Андрэеўна. Пазней лёс падкідваў іх яшчэ нямала. Жыццё ёсць жыццё.
…Прайшло некалькі год. Сёння памяць зноўку вывела ў той дзень, і рука пацягнулася да паперы, каб напісаць нешта адметнае, цёплае ў вёску Засіма-вічы Кобрынскага раёна, дзе жыве мая першая настаўніца.
“Завіруха мяце, завіруха…”. Ды не тая, што на двары, а тая, што ў душы. Назіраючы за маёй усхваляванасцю, першакласніца-ўнучка запыталася:
– Дзед, каму пішаш?
– Сваёй першай настаўніцы.
– А як яе завуць?
– Ганна Андрэеўна.
– Ой, мяне таксама завуць Ганна Андрэеўна!! 
І з радасным падскокам пайшла па пакоі:
 – Як і мяне, як і мяне!!
На душы стала цёпла і хораша. Жыццё працягваецца.
Мікалай Елянеўскі. 
Показать больше

Похожие статьи

Кнопка «Наверх»
Закрыть
Закрыть